Кансультацыі

Развіццё правільнай мовы дзіцяці ў сям’і

 

З кожным годам жыццё прад’яўляе ўсё больш высокія патрабаванні не толькі да нас, дарослых людзей, але і да дзяцей, няўхільна расце аб’ём ведаў, якія трэба ім перадаць, да таго ж педагогі хочуць, каб засваенне гэтых ведаў было не механічным, а асэнсаваным. Таму ствараюцца новыя праграмы падрыхтоўкі дзяцей да школы ў дзіцячых садах, новыя праграмы навучання ў школе.

Для таго, каб дапамагчы дзецям справіцца з задачамі, якія іх чакаюць, трэба паклапаціцца аб своечасовым, паўнавартасным фарміраванні ў іх мовы. Гэта асноўная ўмова паспяховага навучання. Бо праз пасродкі мовы здзяйсняецца развіццё абстрактнага мыслення, з дапамогай слоў мы выказваем свае думкі.

У школе дзетак будуць вучыць апераваць паняццямі, выхоўваць у іх здольнасць рабіць высновы. Гэта азначае, што ў школу яны павінны прыйсці хоць і з элементарнымі, але з дастатковымі ведамі пра навакольны фізічны свет, пра жывёльнае і расліннае царствах, пра людзей, пра прыгажосць і агіднасці, пра дабро і зло, пра праўду і хлусні і г.д. і ўсё гэта становіцца даступна дзецям толькі пры дапамозе мовы.

Усякая затрымка ў ходзе развіцця мовы (дрэннае разуменне таго, што кажуць навакольныя людзі, бедны запас слоў назваў і слоў паняццяў, звужаныя або неправамерна шырокія паняцці) абцяжарвае зносіны дзіцяці з іншымі дзецьмі і дарослымі, у нейкай меры выключае яго з гульняў, заняткаў.

Найважнейшай перадумовай паспяховага навучання ў школе і, перш за ўсё, для авалодання граматай і лікам з’яўляецца развіццё вуснай мовы. Неабходныя яе якасці: чыстае вымаўленне ўсіх гукаў роднай мовы, выразнае вымаўленне слоў, уменне адказваць на пытанні дарослых, пераказваць казкі, апавяданні, прачытаныя дарослымі, адказваць на пытанні па змесце прачытанага, складна, паслядоўна распавядаць пра свае гульні, шпацыры.

Бацькі павінны ў размове з дзецьмі ўжываць некаторыя цяжкія словы тыпу “акварыум”, “тратуар”. Бацькі сочаць за мовай дзіцяці, папраўляюць яго ў выпадку неабходнасці. Правільная мова шмат у чым залежыць ад мовы навакольных дарослых, чытання дзіцячай мастацкай літаратуры.

Здольнасць адвольнага запамінання, гэтак неабходная ў навучанні, развіваецца завучваннем вершаў (з голасу дарослых). Дзіця да прыходу ў школу павінен ведаць на памяць і выразна чытаць 10-15 невялікіх вершаў.

Адгадванне загадак развівае ў дзяцей кемлівасць, уменне хутка адказваць дзеяннем і словам на разнастайныя пытанні.

У дашкольным дзяцінстве дзіця засвойвае гутарковую форму мовы, а таксама вусную мову. Да 6-7 гадоў яго мова развіта ўжо добра.

Дэфекты вымаўлення груп гукаў сустракаюцца рэдка, але бываюць выпадкі няправільнага вымаўлення асобных гукаў. Але і ў тым выпадку, калі ў мове дзіцяці няма парушэнняў вымаўлення гукаў і слоў – гукавой культуры маўлення неабходна па-ранейшаму надаваць увагу. Менавіта цяпер вялікае значэнне набывае праца над тэмпам мовы, дыкцыяй і інтанацыйнай выразнасцю.

Найбагацейшы матэрыял дадуць вам пацешкі, скорагаворкі, прыказкі, прымаўкі. Спачатку дарослы выразна і выразна прамаўляе хуткамоўку. Напрыклад: “Ішла Саша па шашы і смактала сушку”. Дзіця паўтарае яе. Для практыкавання ў змене сілы голасу хуткамоўка вымаўляецца гучна-ціха або шэптам, шэптам-гучней-гучна. Для развіцця тэмпу мовы хуткамоўка вымаўляецца хутка-умерана або запаволена.

Каб дзеці засвойвалі розныя інтанацыі (апавяданне, пытанне, вокліч), можна праводзіць з імі розныя практыкаванні са змяненнем сэнсавага націску на розных словах. Дарослы прапануе дзіцяці адказаць на яго пытанні, але так, каб голасам вылучыць патрэбнае слова.

Ты куды заўтра ідзеш?

Я заўтра іду ў кіно.

Ты калі ідзеш у кіно?

Я заўтра іду ў кіно.

Што тычыцца граматычнай правільнасці мовы, то марфалагічныя памылкі ці ледзь не самыя распаўсюджаныя ў гэтым узросце. Напрыклад, замест нулявых канчаткаў у словах ботаў, дзяўчынак, бярозак і г.д. кажуць ботаў, дзяўчынкаў, бярозкаў.

Як дамагацца граматычнай правільнасці мовы? Трэба, каб дзіця сам ўсвядоміў правільнасць той формы, якую ён ужыў. Напрыклад, паказваецца карцінка з выявай аднаго лісяняці. Дзіця кажа “Лісяня”. На наступным малюнку-два Лісяняці, затым шмат лісянятаў і г .д. Такія практыкаванні добра праводзіць гуляючы. Дзіця пачынае ўсведамляць свае памылкі і ўжо не кажа лісянкоў, медзведзяня і г. д. Можна правесці гульню “Адзін і шмат”. Адзін Лісяня – шмат ..., леў – ільвяня і г. д.

Можна папрасіць дзіця палічыць гародніну, садавіну, прадметы, або правесці гульню “Чаго не стала?” Не стала яблыкаў, груш, сліў і г. д.

Распаўсюджанай памылкай у дашкольнікаў з’яўляецца няправільнае ўзгадненне назоўнікаў і прыметнікаў ніякага роду. Для практыкавання ў правільным ужыванні роду назоўнікаў падбіраюцца розныя карцінкі. Дарослы задае пытанні:

“Гэта што?” – “Вядро”, “Якое яно?” – “Блакітнае”. “А гэта што?” – “Вёдры”. – “Якія?” – “Блакітныя”. “На малюнку шмат чаго?” – “Блакітных вёдраў”.

У дачыненні да дзеясловаў найбольш частай памылкай з’яўляецца пабудова дзеяслоўных формаў па ўзоры адной, больш лёгкай для дзіцяці. Напрыклад, усе дзеці ў пэўным узросце кажуць ўставаю, лізаю, жаваю і г. д.

Сустракаюцца цяжкасці, калі пачынаюць змяняць назоўнікі па склонах. Ну, на самай справе, чаму сталы-сталоў, а крэслы ўжо крэслаў. “Возьмем усе крэслы і зробім цягнік”.

Робяцца памылкі і ў родавых канчатках назоўнікаў: конскіх (конь), коненок (жарабя), авечак (баран). Тыповыя памылкі, якія дзеці робяць ва ўжыванні параўнальнай ступені прыметнікаў: “Мне блізка да садка ісці”, “Не, мне блізее”, “Якая сукенка добрая!” “А маё дабрэе” і г. д.

Калі памылкі ў мове дзіцяці носяць выпадковы характар, то на іх не варта фіксаваць увагу дзіцяці. Тыя ж памылкі, якія з’яўляюцца тыповымі, трэба абавязкова папраўляць. Калі на іх не звяртаць увагі, гаворка дзіцяці вельмі надоўга застанецца няправільнай.

Нельга смяяцца над дзіцем ці дражніць яго, не варта таксама пераказваць дзіцячыя словы і фразы з памылкай як анекдоты, асабліва ў прысутнасці дзетак. Дзеці вельмі ганарацца тым, што ім удалося рассмяшыць дарослых і пачынаюць перакручваць словы ўжо наўмысна. Самае лепшае – спакойна паправіць дзіця, не робячы з памылкі вастрыні, або падставы для крыўды.

Некаторыя бацькі ставяцца адмоўна да схільнасці дзяцей распавядаць розныя гісторыі і казкі, лічачы, што гэта залішне развівае фантазію. Але дзіця мае патрэбу ў гэтым. Калі ён мала распавядае, яго трэба выклікаць на такія апавяданні, папрасіць пачытаць або расказаць казку і выслухаць яе ўважліва. Часам варта падказаць нейкую дэталь або задаць некалькі пытанняў. Распавядаючы казку, дзіця вучыцца выкарыстоўваць раней засвоеныя фразы. Выкарыстоўвае ён іх тут не механічна, а ў новых камбінацыях, ствараючы нешта новае, сваё. У гэтым залог развіцця творчых здольнасцяў чалавечага розуму.

Вельмі важна сачыць за тым, каб усе вымаўляемыя дарослымі гукі былі выразнымі, а рытм гаворкі не занадта хуткі, бо маці і бацька не проста кажуць – яны даюць дзецям матэрыял для пераймання. Калі вы размаўляеце з дзіцем, не кажаце дарма. Калі вельмі шмат гавораць з дзіцем, ён стамляецца ад гэтага і ўжо не слухае. Гаворка дарослага ў такім выпадку становіцца чымсці накшталт гукаў пастаянна ўключанага радыё – іх ужо не заўважаюць.

На любой стадыі развіцця мовы дзіця мае патрэбу ва ўвазе і дапамозе дарослых. Паспяванне разумовай маўленчай дзейнасці дзіцяці, пераход да больш высокіх яе ўзроўнях ў большай меры вызначаецца тым, аб чым і як мы гаворым з ім. Мова – гэта не дар звыш, гэта вынік вялікай сумеснай працы бацькоў, выхавальнікаў, а таксама працы самога дзіцяці.

Развіццё мовы дзіцяці нельга пускаць на самацёк, так як слаба развітая гаворка акрамя ўсяго іншага пазбаўляе дзіця многіх чалавечых радасцяў – радасці ад умення выразна і пісьменна адказаць на ўроку, радасці таму, што можа выказаць тое, пра што хочацца сказаць, радасці ад шчасліва знойдзенага слова.

 

Крыніца:

Інтэрнэт-сайт: http://ok-forum.ru/index.php/topic,4.0.html

 

Выхавальнік дашкольнай адукацыі

вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі                     А.Т.Мардас

 

згарнуць

ЗДАРОВЫ ЛАД ЖЫЦЦЯ ДЗЯЦЕЙ У ДЗІЦЯЧЫМ САДЗЕ І ДОМА

Пагаворым сёння пра здароўе і здаровым ладзе жыцця. Здароўе гэта галоўны дар, без якога цяжка зрабіць жыццё шчаслівым, цікавым і доўгім. Здаровае дзіця лягчэй гадаваць, вучыць і выхоўваць. У яго хутчэй фармуюцца неабходныя ўменні і навыкі. Дзіця лепш прыстасоўваецца да змены ўмоў і адэкватна ўспрымае ўсе прад’яўляюцца да яго патрабаванні. Здароўе – найважнейшая перадумова правільнага фарміравання дзіцячага характару, развіцця волі, прыродных здольнасцяў. Задача педагогаў перш за ўсё, у тым, каб навучыць дзіця з дзяцінства сачыць за сваім здароўем. Тое, што выпушчана ў дзяцінстве, цяжка нагнаць. Таму прыярытэтным напрамкам у дашкольным выхаванні, сёння з’яўляецца фізічнае развіццё выхаванцаў, фарміраванне ў іх навыкаў здаровага ладу жыцця (ЗЛЖ), а таксама ўстойлівай патрэбнасці ў рэгулярных занятках фізічнымі практыкаваннямі.

Дашкольны перыяд з’яўляецца найбольш спрыяльным для фарміравання ЗЛЖ. Фарміраваць звычку да ЗЛЖ у выхаванцаў неабходна пачынаць з развіццёвага асяроддзя. Вакол дзяцей з самага ранняга дзяцінства неабходна ствараць такое развіваючае асяроддзе, якое было б насычана атрыбутамі. Гэта прывядзе да фарміравання патрэбы весці ЗЛЖ, да свядомай аховы свайго здароўя і здароўя навакольных людзей, да авалодання неабходнымі для гэтага практычнымі навыкамі і ўменнямі.

Па сучасных паданнях у паняцце здаровага ладу жыцця ўваходзяць наступныя складаючыя: - аптымальны рухальны рэжым; - рацыянальнае харчаванне; - гартаванне; - асабістая гігіена; - станоўчыя эмоцыі. Трэба памятаць – правільна выхоўваць здаровае дзіця можна толькі тады, калі выконваюцца адзіныя патрабаванні дзіцячага саду і сям’і ў пытаннях выхавання, аздараўлення, распарадку дня, рухальнай актыўнасці, гігіенічных працэдур, развіцця рухальных навыкаў. Узаемадзеянне і сям’і павінна насіць сістэмны характар. Вельмі важна аказваць неабходную дапамогу бацькам. Сістэма такога ўзаемадзеяння складаецца з розных формаў працы. Для таго, каб вырашыць праблему аздараўлення дзяцей, неабходна ўсталяваць даверліва – дзелавыя кантакты з бацькамі. Сёння вызначаецца, што бацькі з’яўляюцца першымі настаўнікамі сваіх дзяцей. Таму бацькі сумесна з педагогамі павінны закласці асновы фізічнага, маральнага, інтэлектуальнага развіцця асобы дзіцяці. Адсюль складваюцца задачы і агульная стратэгія па стварэнні здароўезберагальнага асяроддзя ў адукацыйнай установе і дома:

  1. У групе ствараць умовы для свабоднай рухальнай дзейнасці дзяцей.
  2. Наяўнасць настольна-друкаваных гульняў (улічваючы ўзрост дзяцей) па фарміраванні звычкі да здаровага ладу жыцця.
  3. Прапагандаваць сярод бацькоў гульні і цацкі, якія з’яўляюцца педагагічна каштоўнымі.
  4. Загадзя ўзгадняць выкананне рэжыму дня дома ў выхадныя дні.
  5. Прапагандаваць вопыт па выхаванні карысных звычак – як аснову станаўлення характару дзіцяці.
  6. Аказваць пастаянную ўвагу да выбару рухомых гульняў.
  7. Ствараць спрыяльную гігіенічную абстаноўку, дамагацца самастойнага выканання дзецьмі ўсіх гігіенічных працэдур, якая прадугледжвае сістэматычнае праветрыванне.
  8. Дома абсталяваць працоўнае месца дзіцяці, правільна размясціўшы яго ў адносінах да асвятлення.
  9. Захаванне патрабаванняў “Спецыфічных санітарна-эпідэміялагічных патрабаванняў” па арганізацыі жыцця дзяцей у дашкольнай установе.
  10. Надаваць асаблівую ўвагу культуры паводзін дзіцяці за сталом.
  11. Ажыццяўляць загартоўваючыя працэдуры і ў хатніх умовах і ва ўмовах адукацыйнай установы.
  12. Стварэнне бібліятэкі дзіцячай і энцыклапедычнай літаратуры, змест якой спрыяе фарміраванню ў дзяцей звычкі да здаровага ладу жыцця.
  13. Асабісты прыклад бацькоў і педагогаў –удзел у спартыўных спаборніцтвах; пешаходныя прагулкі; здаровае харчаванне; захаванне рэжыму дня; рухальная актыўнасць і г. д.
  14. Узбагачаць веды дзяцей аб ЗЛЖ такім чынам, каб асноўнымі прыярытэтамі для працы дашкольнай установы з’яўляліся захаванне і ўмацаванне здароўя дзяцей і фарміраванне ў дзяцей навыкаў здаровага ладу жыцця, у фарміраванні якіх важная роля адводзіцца працы з бацькамі,узаемадзеянне з якімі будуецца ў форме супрацоўніцтва.

Сваю кансультацыю мне хочацца скончыць словамі У. У. Пуціна: “Людзі павінны ўсвядоміць, што здаровы лад жыцця – гэта асабісты поспех кожнага”.

Здароўе – гэта шчасце! Гэта калі ты вясёлы і ўсё ў цябе атрымліваецца. Здароўе трэба ўсім – і дзецям, і дарослым, і нават жывёлам. Мы жадаем вам быць здаровымі!

 

Крыніца: Інтэрнэт-сайт https://nsportal.ru/detskiy-sad/zdorovyy-obraz-zhizni/2016/11/12/konsultatsiya-dlya-pedagogov-zdorovyy-obraz-zhizni

 

Медыцынская сястра                                                                   Г.І.Купрыянік  

згарнуць

Казка ў жыцці дзіцяці

У развіцці дзіцяці казкі адыгрываюць важную ролю – ад развіцця фантазіі да развіцця правільнай мовы. Казка з’яўляецца неад’емным элементам у выхаванні дзяцей. Яна на зразумелым узроўні вучыць дзяцей жыццю, распавядае пра дабро і зло. Бо казка не толькі забаўляе, але і ненадакучліва выхоўвае. Дзеці лягчэй разумеюць казку, чым прэсную Дарослую мову. Таму калі дарослыя хочуць дапамагчы растлумачыць нешта дзіцяці, падтрымаць яго – казка для гэтага лепшы памочнік. Чытаючы і распавядаючы казкі, мы развіваем унутраны свет дзіцяці. Дзеці, якім з ранняга дзяцінства чыталіся казкі, хутчэй пачынаюць размаўляць, правільна вымаўляючы словы. Казка дапамагае фарміраваць асновы паводзін і зносін. Галоўная роля дзіцячых казак –развіваць фантазію і ўяўленне дзіцяці, а таксама яго творчы патэнцыял. Дзеці чэрпаюць з казак мноства ведаў: першыя ўяўленні аб часе і прасторы, аб сувязі чалавека з прыродай, з прадметным светам, казкі дазваляюць дзіцяці ўбачыць дабро і зло. Але самая важная роля казак – развіццё вуснай мовы, узбагачэнне слоўнікавага запасу.

У многіх дзяцей дрэнна развіта звязная мова, яны з цяжкасцю распавядаюць пра падзеі свайго жыцця, не могуць пераказаць літаратурны твор. Таму казка з’яўляецца адным з дзейсных і яркіх сродкаў, якія хаваюць велізарныя дыдактычныя магчымасці ў развіцці мовы. Вядома, тэксты казак пашыраюць слоўнікавы запас, дапамагаюць правільна будаваць дыялогі, уплываюць на развіццё звязнай мовы, але акрамя ўсіх гэтых задач не менш важна зрабіць дзіцячую мову эмацыйнай, вобразнай, прыгожай.

Бацькам варта больш увагі надаваць казцы. Калі дарослы чытае дзіцяці казку або разам з ім яе складае, адбываецца найважнейшы момант аб’яднання свету дарослага і свету дзіцяці, у чароўнай казачнай прасторы. Казка – гэта выдатны сродак сямейных зносін і развіцця дзіцяці. Яна дапамагае ўсталяваць даверлівыя адносіны, развіць мову дзіцяці і яго фантазію, пазнаёміць з навакольным светам і навучыць зносінам. Але самае галоўнае – казка мяняе і дарослага, бо яго фантазія і мова развіваюцца таксама! Да таго ж ён пачынае глядзець на свет зусім іншымі вачыма і ўспамінаць сваё дзяцінства.

Для чытання казак важна выбраць “правільны” час, калі дзіця будзе спакойным і ў добрым настроі. Можна рабіць гэта перад сном, калі ёсць час абмеркаваць казку. Чытаць трэба з задавальненнем і не адрывыцца, гэта прынясе больш карысці і станоўчых эмоцый. Казкі пашыраюць пазнанне дзяцей.

Роля дзіцячых казак у выхаванні дзяцей не можа быць не заўважаная. Дзіця, ўявіўшы вобразы, вучыцца разумець унутраны свет герояў, суперажываць ім і верыць у сілы дабрыні. Роля дзіцячых казак не абмяжоўваецца толькі прыемным часам правядзення. Казкі можна разглядаць як спосаб зняцця трывогі ў дзіцяці. З дапамогай казак можна дапамагаць пераадольваць негатыўныя бакі фарміручай асобы. Выбіраючы казку для дзіцяці абавязкова трэба ўлічваць асаблівасці эмацыйнага развіцця вашага малога.

Дзіцячыя казкі пашыраюць слоўнікавы запас малога, дапамагаюць правільна будаваць дыялог, развіваюць складную лагічную мову. Не менш важна зрабіць мову дзіцяці эмацыянальнай, прыгожай, вобразнай. Фарміруецца ўменне задаваць пытанні.

Задача выхавання дзяцей казкамі даволі складаная. Трэба ўлічваць шэраг момантаў звязаных з асаблівасцямі вашага дзіцяці. У казках закладзена шматвекавая народная мудрасць. Вельмі часта казкі абвінавачваюць у жудаснай рэалістычнасці. Жорсткія дзеянні, якія бачыць дарослы, дзіця ўспрымае вобразна.

Трэба растлумачыць дзіцяці, што дрэннае павінна загінуць. У казках заўсёды перамагае дабро – гэта вельмі важна ў выхаванні дзяцей на казках. Тады яму лягчэй будзе спраўляцца з жыццёвымі цяжкасцямі. Важна і ваша станаўленне да казкі. Калі вы таксама адчуваеце, што гэта іншы, казачны свет, то і раскажыце яе цікавей. Адну і тую ж казку можна чытаць дзіцяці шмат разоў, гэта дапаможа яму зразумець яе сэнс. Калі яно зразумее сутнасць казкі, яна стане яму не цікавая. Кожны можа знайсці ў казцы тое, што зразумела і блізка менавіта яму. Праз казку можна прывіць дзіцяці любоў да чытання. Казка ў поўнай меры павінна выкарыстоўвацца ў сям’і ў выхаванні дзіцяці. Праз казку дзіцяці лягчэй зразумець, што такое «добра» і што такое «дрэнна». Дзіця ўяўляе сябе станоўчым казачным героем. Казка з’яўляецца адным з самых даступных сродкаў, для паўнавартаснага развіцця дзіцяці.

Мабыць, адзін з самых дзейсных спосабаў аб’яднаць дарослага і дзіця, даць ім магчымасць зразумець адзін аднаго – гэта казка. Яна дапамагае адрадзіць духоўны вопыт нашай культуры і традыцыі нашага народа, вучыць дабру і справядлівасці.

 

Крыніца: «Введение в психологию сказки» Игорь Вачков/ http://psy.1september.ru/2001/12/12_13.htm

 

Выхавальнік дашкольнай адукацыі

першай кваліфікацыйнай катэгорыі                             А.Г.Шкуцько

згарнуць

Гуляем у рухомыя гульні дома

Дашкольны ўзрост – час гульні. Гуляючы, дзіця пачынае ўяўляць, імкнецца стаць іншым – разумней, мацней, больш смелым. Гульня – гэта  адзіная дзейнасць, якая робіць бачнай для дзіцяці ўнутранае жыццё іншых. У выніку фармуецца і ўласны ўнутраны свет малога, і разуменне гэтага свайго свету. У гульні дзіця прымае на сябе пэўную ролю, гэта значыць дзейнічае так, як павінен паступаць абраны ім персанаж. Такім чынам, дзіця вучыцца дзейнічаць у адпаведнасці з пэўнымі правіламі, і добраахвотна (нават з задавальненнем) падпарадкоўваць свае паводзіны гэтым правілам. Гэтая здольнасць проста неабходная ў далейшым, перш за ўсё ў школе. У гульні зараджаецца і развіваецца ўяўленне, складваюцца ўяўленні дзіцяці пра дабро і зло, аб  прыгожым і непрыгожым, добрым і дрэнным.

У гульнях паміж бацькамі і дзіцём узнікае сяброўства, паразуменне, а гэта бывае не ва ўсіх сем'ях.

Мы прапануем вам некалькі рухомых гульняў:

«Праз ручаёк»

Задачы: развіваць у дзіцяці спрыт, практыкаваць  у скачках на абедзвюх нагах, у раўнавазе.

Апісанне гульні: кладуцца 2 шнуры, адлегласць паміж імі 2 метры – гэта ручаёк. Дзіця павінна па каменьчыках-дошчачках перабрацца на іншы бераг, не замачыўшы ног. Дошчачкі пакладзены з такім разлікам, каб дзіця магло скокнуць абедзвюма нагамі з аднаго каменьчыка на іншы. На слова " Пайшлі!"дзіця перабіраецца праз ручаёк. Калі спатыкнуўся, адыходзіць у бок - "сушыць абутак".

«Пападзі мяшэчкам у круг»

Задачы: развіваць у дзіцяці ўменне дзейнічаць па сігналу, практыкавацца  ў кіданні правай і левай рукой.

Апісанне гульні: У цэнтры круга выкладзены з вяроўкі кружок, канцы вяроўкі звязаныя, круг можна намаляваць або пакласці абруч. Дыяметр круга – 2 метры. Дзіця знаходзяцца на адлегласці 1-2 метры ад круга. У руках мяшэчкі з пяском. Па сігналу «Кідай!", ён кідае свой мяшэчак у круг. "Падымі мяшэчак!"- кажа хтосьці з бацькоў. Дзіця падымае мяшэчак і  становяцца на месца. Заданне выконваецца другой рукой.

Гульня «Самалёты»

Апісанне гульні: Дзіця – лётчык  стаіць за лініяй, намаляванай на зямлі. На словы дарослага: «Самалёт заводзіць прапелер» "Самалёт паляцеў" дзіця рукі адводзіць у бакі, і бегае ў розных напрамках. На словы: "Самалёт прысеў" дзіця прысядае, рукі апускае ўніз. На словы "Самалёт на месца!"дзіця вяртаецца за лінію і стаіць роўна.

Гульня «Знайдзі дзе схавана!»

Задачы: развіваць увагу дзіцяці

Апісанне гульні: дзіця сядзіць з аднаго боку пакоя. Дарослы паказвае дзіцяці цацку або сцяжок, які ён будзе хаваць. дарослы прапануе адвярнуцца. Сам адыходзіць ад дзіцяці на некалькі крокаў і хавае сцяжок, пасля чаго кажа: "Шукай!" Дзіця пачынае шукаць. Можна падказваць дзіцяці месца знаходжання цацкі словамі "Горача",  "Цёпла",  " Холадна".

Гульня «Па роўненькай дарожцы»

Апісанне гульні: Дарослы прапануе дзіцяці пайсці пагуляць.

Па роўненькай дарожцы,

Па роўненькай дарожцы,

Крочаць нашы ножкі:

Раз, два, раз, два.

Па каменьчыках, па каменьчыках,

У ямку – бух.

Дзіця ідзе, на словы "Па каменьчыках, па каменьчыках" скача на двух нагах, прасоўваючыся наперад, на словы "У ямку- бух" прысаджваецца на кукішкі. "Вылезлі з ямы" - кажа дарослы, і дзіця падымаюцца. Гульня паўтараецца.

Гульні з дзіцем дапамагаюць павярнуць час назад і хоць бы ненадоўга зноў апынуцца ў дзяцінстве.

 

Крыніца:

Інтэрнэт-сайт  https://nsportal.ru/detskiy-sad/materialy-dlya-roditeley/2014/04/05/igrayte-doma-s-rebyonkom-v-podvizhnye-igry

 

Выхавальнік дашкольнай адукацыі

першай кваліфікацыйнай катэгорыі                           М.К.Шамрук                     

 

згарнуць

Фальклор і развіццё маўлення

Народная творчасць. Цяжка знайсцi больш каштоўны матэрыял для развiцця  маўлення дзяцей, чым беларускiя казкi, песнi, гульнi. Дзякуючы iм дзецi пачынаюць разумець прыгажосць беларускай мовы, незвычайны каларыт беларускiх народных песень, хараство карагода. Цяжка тут аддаць перавагу якому-небудзь вiду народнай творчасцi. Важны яны ўсе. У час работы з дзецьмi варта шырэй выкарыстоўваць сродкi вуснай народнай творчасцi: калыханкi, казкi, легенды, паданнi, прыказкi, прымаўкi, загадкi, песнi, танцы, гульнi. Узбагачэнне маўлення дашкольнiкаў на аснове твораў беларускага фальклору.

Дзяцiнства - найбольш спрыяльны перыяд у сэнсе авалодання асобнымi элементамi нацыянальнай культуры. Таму дзяцей трэба занёмiць з такiмi народнымi гульнямi, песнямi, казкамi, якiя  iм зразумелыя, цiкавыя, адпавядаюць нашым сёняшнiм эстэтычным патрабаванням. Гэта палажэнне ўлiчваецца пры адборы фальклорнага матэрыялу для выхавання дзяцей. Толькi пры такiх умовах народная творчасць можа арганiчна, а не штучна увайсцi у iх жыццё.

Неацэнная роля ў гэтым працесе належыць музычным кiраунiкам, выхавальнікам дашкольнай адукацыі. Сапраўды, калi выхавальнік  не адчувае прыгажосцi народнай мовы, велiчнасці  казачнага вобраза, дык ён, зразумела, не зацiкавiць дзяцей.

У розных формах арганiзацыi дзiцячай дзейнасцi педагог раскрывае дзецям своеасаблiвасць i непаўторнасць твораў народнай творчасцi. На занятках па развiццi маўлення неабходна адраджаць выкарыстанне твораў вуснай народнай творчасцi (казак, загадак, забаулянак, песенек, гульняў) у сям'i, бо для кожнага дзiцячага ўзросту народ распрацаваў свае мастацкiя жанры.

Першымi творамі, якiя развiваюць слых дзяцей, з'яўляюцца калыханкi. Цэлая гама пачуццяў – захаплення, пяшчоты, задавальнення – перапаўняе гэтыя творы. Эмоцыi радасцi, даверу, перакананасцi ў станоўчым закладзены ў самой iх пабудове. Вершаваныя жанры фальклору ўяўляюць сабой яскрава расфарбаваныя славесныя карцiнкi, якiя састаўляюць свет штодзённых уяўленняў дзiцяцi. Матчына «песня неўмiручай любвi да дзiцяцi» дапамагае заспакоiць малога незвычайнай меладычнасцю i павольным, размерным рытмам мовы. Пяшчотнае выкананне дарослым калыханкi спрыяе ўстанаўленню памiж iм i дзiцём шчырых узаемаадносiн, паступова вядзе немаўля да ўспрымання чалавечага голасу як сiгналу зносiн. Узмацненню эмацыянальнага кантакту памiж дарослым i дзiцём спрыяюць моўныя асаблiвасцi калыханкi – гукавая сiметрыя, паўторы. Напоўненая пяшчотай i лiрызмам калыханка з'яўляецца першай прыступкай, па якой пачынаецца ўзыходжанне дзiцяцi да мастацтва слова, выхавання паэтычнага слыху. Разам з тым калыханкi – гэта сваеасаблiвая народная псiхатэрапiя. Iх мяккае гучанне зпаспакойвае дзiця, улагоджвае iзакалыхвае яго. Знаёмства дашкольнiкаў з калыханкамi дапамагае ў далейшым наладжваць гульнi з лялькамi, дзе дзiця самастойна выконвае пяшчотную песеньку.

Побач з калыханкамi выкарыстоуваюцца за6аўлянкi. Мастацкi вобраз у забаўлянках ствараецца цiкавымi гукаперайманнямi, канкрэтнымi эпiцетамi, памяншальна-ласкальнымi суфiксамi. З задавальненнем малое дзiця выконвае рухi ў адпаведнасцi з пэўнымi словамi. Большасць забаўлянак - гэта гульня дарослых з пальчыкамi дзiцяцi (каб умацаваць кicцi рук), з ножкамi (каб яны былi больш пругкiмi, каб папярэдзiць няправiльнае развiццё ступнi), з жывоцiкам (каб мацаваўся прэс i лепш працаваў cтpaўнік). Найбольш вядомыя забаўлянкi: «Сарока, варона...», «Кую, кую ножку...», «/дзе каза рагатая...». Пры расказваннi забаўлянак малыя iмiтуюць дзеяннi адпаведнымi рухамi: плясканнем далонеў, стуканнем пальчыка па ножцы згiнаннем  i разгiнаннем пальчыкаў, ваджэннем пальчыкам па ладожцы. Некаторыя забаўлянкi, песенькi, вершы маюць дыялагiчную пабудову. Пры чытаннi такiх забаўлянак перад вачыма дзiцяцi разгортваецца невялiкае тэатралiзаванае дзейства, у якiх малыя разам з дарослым могуць прымаць удзел, выконваючы асобныя рухi, якiя iм паказаў  дарослы. (“Лады-ладкi», «Мышка, мышка, дзе была?» i iнш.).

Важнае месца ў развiццi маўлення займае беларуская народная гульня. Удзел дашкольнiкаў у тэатральна-гульнёвай дзейнасцi садзейнiчае развiццю  мастацкiх здольнасцей дзяцей, дае магчымасць многiм з iх самазацвердзiцца, перажыць пачуццё самакаштоўнасцi. Аснаўная задача выхавацеля – стварыць мастацкае асяроддзе, якое развiвае, стымулюе мастацка-маўленчую дзейнасць, праяўляе творчасць у iх, што садзейнiчае ўзнiкненню асноў мастацкага густу. Педагог павiнен падтрымлiваць i ўзмацняць цiкавасць дзяцей да выканаўчай мастацкай дзейнасцi – чытання на памяць вершаў, пераказу казак, апавяданняў, тэатралiзаванню беларускiх народных гульняў, пастановак тэатру паводле беларускiх народных казак. Такiм чынам выхавацель садзейнiчае практычнаму авалодванню дзецьмi мастацка-маўленчай дзейнасцю. Малыя вучацца эмацыянальна, лагiчна пераказваць, чытаць на памяць вершы, лiчылкi, знаходзяць сродкi iнтанацыйнай выразнасцi пры перадачы паэтычных вобразаў, кiраваць сваiм голасам, выказваць уласныя адносiны да iх.

Для таго каб беларускi фальклор увайшоў у жыццё нашых выхаванцаў i стаў неабходным у развiццi маўлення кожнага дзiцяцi, неабходна ў  групе абсталяваць куток «Мая радзiма Беларусь», “Я – беларус”, у якiм педагог можа размясцiць:

- рукапicны альбом з песенькамi, забаўлянкамi, загадкамi, падабранымi да ix малюнкамi;

- дыдактычныя гульнi «Складзi ўзор», “Упрыгожым адзенне», “Назавi па-беларуску”, «Назавi казку», «Складзi змест казкi», «Жыхары беларускiх лясоў»;

- беларускую дзiцячую лiтаратуру;

- атрыбуты да беларускiх рухомых гульняў;

- паштоўкi (“Наша вёска», «Наша кpaiнa»;

- макет карты Беларусi;

- альбомы 3 фатаграфiямi беларускай прыроды;

- альбомы з малюнкамi жывёл i раслiн Беларусi;

- лялькi ў беларускiм народным адзеннi;

- аўдыязапicы музычных твораў беларускага фальклору i iнш.

Беларускi фальклор можна разглядаць як умову развіцця маўлення дзяцей. I  ён будзе адыгрываць вялікую ролю тады, калі выхавацель ажыццяўляе педагагічнае кіраўніцтва паступова, выкарыстоўваючы выразныя сродкі беларускага народнага фальклору, калі стварае эмацыянальна-станоўчыя абставіны, не разбурае ініцыятыву і свабоду выбара дзіцяці.

 

Лiтаратура

Анцыпіровіч, В.М. Фарміраванне музычнай культуры дашкольнікаў сродкамі беларускага фальклору/ В.М. Анцыпіровіч. - Мн.: «Зорны верасень», 2007 – 60с.

Дубiнiна, Дз. М. Родныя вобразы ў паэтычным слове: дапаможнiк для      педагогаў устаноў, якiя забяспечваюць атрыманне дашк. Адукацыi: у 2 ч./ Дз. М. Дубiнiна. – 2-е выд. – Мазыр. 2009.

Фармiраванне нацыянальнай самасвядомасцi ў дзяцей дашкольнага ўзросту сродкамi вуснай народнай творчасцi / скл. Н.В.Пралыгiна. Мазыр. 2010.

 

Выхавальнік дашкольнай адукацыі

вышэйшай кваліфікацыйнай катэгорыі                        А.Т.Мардас

згарнуць

Гульня як сродак пазнаваўчага развіцця выхаванцаў малодшага ўзросту

Дашкольны ўзрост – гэта час інтэнсіўнага развіцця асобы дзіцяці. Менавіта ў гэтым узросце закладваецца падмурак светапогляду чалавека, яго стаўленне да навакольнага свету, фарміруецца ўяўленне пра малую радзіму, выхоўваюцца пачуцці прыхільнасці да сваёй сям’і, павагі да працы, гонару за сваю краіну. Таму выхаванне патрыятычных пачуццяў, фарміраванне і развіццё асобы, якая валодае якасцямі грамадзяніна, патрыёта, пачынаецца ўжо ў дашкольным узросце.

Беларускія народныя гульні маюць важнае значэнне ў патрыятычным выхаванні. Яны вельмі разнастайныя па змесце і выхаваўчых магчымасцях.

Педагагічная каштоўнасць беларускіх народных гульняў заключаецца ў тым, што яны даюць веды аб родным краі, выхоўваюць пачуццё прыналежнасці да беларускага народу і такія нацыянальныя якасці, як дабрыня, спагадлівасць, шчырасць, добразычлівасць, працавітасць, уменне дапамагчы.

Беларускія народныя гульні выкарыстоўваюцца ў розных відах дзейнасці выхаванцаў. А выбіраюцца гульні ў адпаведнасці з узроставымі асаблівасцямі дзяцей.

У выхаванцаў 3-4 гадоў фарміруюцца ўяўленні пра працавітасць беларусаў, пра тое, як у сям’і клапоцяцца пра дзяцей. Для гэтага ўзросту прапаноўваюцца такія беларускія народныя гульні як “Грушка”, “Адгадай, чый галасок”. Гэтыя гульні карагодныя, спакойныя. Перад гульнёй расказваюць дзецям, што беларусы любілі вадзіць карагоды, так яны адпачывалі пасля працы. Такія гульні праводзяцца звычайна на прагулцы, паміж заняткамі. Выхаванцы з задавальненнем завучваюць невялікія вершы на беларускай мове і выконваюць адпаведныя рухі.

Беларускую народную гульню “Грушка” выкарыстоўваюць для правядзення фізкультхвілінкі  на занятку.

Для дашкольнікаў 4-5 гадоў выкананне ролі з’яўляецца значным матывам у гульнявой дзейнасці. Імітуючы ў гульні пэўныя адносіны паміж людзьмі, дзеці вучацца разумець і дапамагаць адзін аднаму. Праз народныя гульні “Шэры кот”, “Мароз”, “Браднік”, “Маша”, “Агароднік” выхаванцы вучацца выбіраць спосабы зносін з аднагодкамі і старэйшымі, паважаць працу, любіць родную мову. У час гульняў дзеці з задавальненнем выконваюць ролі персанажаў беларускага фальклору: агародніка, ката. Такія гульні праводзяцца на прагулцы, падчас працоўнай дзейнасці.

Выхаванцы 5-6 гадоў, у якіх выхоўваюцца сацыяльныя нормы ўзаемаадносін,  гуляюць у беларускія народныя гульні “Замарожаныя”, “Блін гарыць”, “Лянок”, “Фарбы”, “Вядзьмар”. Гэтыя беларускія народныя гульні патрабуюць больш увагі да выканання правіл, бо толькі тады атрымаецца гульня. Для гэтага ўзросту ролі ў гульні ясна акрэслены і вызначаны. Дзеці назіраюць за аднагодкамі, параўноўваюць іх гульнявыя дзеянні са сваімі. Праз гульню “Лянок” дзеці знаёмяцца з працай беларусаў у далёкія часы, імітуюць рухі сейбіта, жняі, вучацца правільна размаўляць па-беларуску.

Амаль ва ўсіх беларускіх народных гульнях трэба выбраць вядучага, гэта адбываецца пры дапамозе лічылак.

Беларуская народная гульня, як від народнай творчасці, існуе самастойна. Але яе абавязкова выкарыстоўваць  і як частку забаў, ранішнікаў, святаў, што надае ім пэўны каларыт і непаўторнасць.

Такім чынам, практыка паказала, што актыўнае, мэтанакіраванае выкарыстанне беларускіх народных гульняў дазваляе пашырыць уяўленні дашкольнікаў пра сваю краіну і свой народ, развівае памяць, увагу. Важна, што ў працэсе гульні дзеці размаўляюць па-беларуску, а гэта спрыяе авалоданню роднай мовай. Дзякуючы народным гульням, у дзяцей фарміруюцца нормы паводзін, узоры адносін, маўленчая культура.

 

Крыніца:

Інтэрнэт-сайт http://ok-forum.ru/index.php/topic,4.0.html

 

Выхавальнік дашкольнай адукацыі

першай кваліфікацыйнай катэгорыі                                А.Г.Шкуцько

згарнуць

Тлумачэнне заканадаўства Рэспублікі Беларусь аб магчымасці выбару мовы навучання бацькам (законным прадстаўнікам) непаўналетніх

Тлумачэнне заканадаўства Рэспублікі Беларусь аб магчымасці выбару мовы навучання бацькам (законным прадстаўнікам) непаўналетніх

       Згодна з артыкулам 90  Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адукацыі “Мова навучання і выхавання. Вывучэнне моў ва ўстановах адукацыі” бацькі выхаванцаў маюць права выбару мовы навучання”, якое забяспечваецца развіццём сеткі ўстаноў адукацыі з беларускай і рускай  мовамі навучання і выхавання.

           Таксама ў пункце 58 Палажэння Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 25.07.2011 “Аб зацвярджэнні Палажэння аб установе дашкольнай адукацыі і прызнанні страціўшымі моц  некаторых нарматыўных дакументаў Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь” адзначаецца, што навучанне і выхаванне ва ўстанове дашкольнай адукацыі ажыццяўляецца на беларускай і (або) рускай мовах.

         Асноўная мова навучання і выхавання ва ўстанове дашкольнай адукацыі (беларуская або руская) вызначаецца яе заснавальнікам з улікам пажадання законных прадстаўнікоў выхаванцаў (якое  яны адлюстроўваюць  пры напісанні заявы аб  залічэнні дзіцяці  ва ўстанову дашкольнай адукацыі). Дадзеныя аб мове навучання і выхавання адзначаюцца ў Статуце ўстановы дашкольнай адукацыі, згодна  якому навучанне ў дзіцячым садзе ажыццяўляецца на беларускай i рускай мовах.

Крыніцы:

  1. Кодэкс Рэспублікі Беларусь аб адукацыі
  2. Палажэнне Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ад 25.07.2011 “Аб зацвярджэнні Палажэння аб установе дашкольнай адукацыі і прызнанні страціўшымі моц  некаторых нарматыўных дакументаў Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь”
  3. Статут Дяржаўнай установы адукацыі “Янавіцкі яслі-сад Клецкага  раёна”
згарнуць